lizbona zielona

[jardim da estrela - kawiarnia/restauracja wroci latem?]

2008-12-28T16:44:00.005Z

ceiba speciosa / chorisia speciosa

2008-12-28T13:48:00.002Z

w przygotowaniu

pittosporum undulatum

2008-12-27T16:37:00.025Z

pittosporum to liczacy ok. 200 gatunkow rodzaj wiecznie zielonych drzew i krzewow licznie reprezentowanych przede wszystkim w australii, oceanii i azji. cecha charakterystyczna sa nasiona otoczone klejaca zywiczna substancja.

pittosporum undulatum zwany jest w polsce pospornicą falistą a w portugalii (árvore-do-)incenso, pitósporo-ondulado lub faia-do-norte (nazwa uzywana na azorach). nazwa gatunkowa undulatum (lac. unda = fala) wynika z faktu iz krawedzie lisci sa pofalowane. w portugalii kontynentalnej jak i na azorach roslina ma status inwazyjnej (obecnie liste portugalii kontynentalnej tworzy jeszcze 31 innych gatunkow). na azorach pospornica sprowadzona ponad 150 lat temu do formowania zywoplotow zdominowala calkowicie tereny polozone miedzy poziomem morza a 500 m. npm. agresywnosc z jaka sie rozprzestrzenia jest na azorach duzym problemem. ma niewielkie wymagania co do kwasowosci podloza i warunkow klimatycznych, rosnie niezwykle szybko i produkuje olbrzymie ilosci nasion. zatruwa glebe w najblizszym otoczeniu nie pozwalajac rozwijac sie innym gatunkom. w trakcie kwitnienia (wiosna) wydziela intensywny przyjemny zapach ktory nasila sie szczegolnie noca i bywa wyczuwalny w duzych odleglosciach od samej rosliny. dorasta do maksymalnie 12 metrow. owoce pojawiaja sie jesienia w pomaranczowo brazowych kapsulkach, ktore po otwarciu uwalniaja nasiona otoczone klejaca zywiczna substancja o intensywnym zapachu.

from flickr by Andre Benedito

from flickr by jakub303

from flickr by jakub303

from flickr by jakub303

melia azedarach

2008-08-01T21:41:00.029+01:00

melia azedarach, gatunek skupiajacy ostatnio spora uwage naukowcow, to najbardziej znany reprezentant rodzaju melia wchodzacego w sklad ponad 50 rodzajowej (ca. 550 gatunkow) rodziny meliaceae. rodzina ta jest powszechnie kojarzona poprzez swoje 3 nadzwyczaj cenione rodzaje z ktorych pozyskuje sie mahon - swietenia, khaya i entandrophragma (niektore z ich gatunkow sa na skraju wyginiecia spowodowanego porzez intensywna wycinke dla cenionego drewna). mniej znane zastosowanie przedstawicieli rodziny meliaceae to produkcja olejow roslinnych, kosmetykow i insektycydow.

melia azedarach jest gubiacym liscie drzewem dorastajacym do 15 m. pochodzacym z podnozy himalajow. jest czesto uzywana w ogrodnictwie ze wzgledu na szybki przyrost, aromatyczne fioletowawo purpurowate kwiaty, niewielkie wymagania co do gleby i cien ktory daje dzieki swojemu gestemu ulistnienu. podstawowym zastosowaniem tego gatunku poza wysadzaniem miejskich alei jest pozyskiwanie intensywnego w kolorze drewna o dobrej jakosci (bliskie pokrewienstwo z mahoniem - ta sama rodzina meliaceae) ktore niestety nie jest wykorzystywane w wystarczajacym stopniu a mogloby zastapic drewno pozyskiwane z zagrozonych wyginieciem gatunkow mahoniowych.

owoce dojrzewaja pod koniec jesieni przybierajac zoltawo bialy kolor i pozostaja na drzewie przez cala zime (w przeciwienstwie do lisci ktore opadaja). pestka ma w samym srodku dziurke i jest bardzo twarda dzieki temu przez lata pestki byly uzywane w produkcji rozancow (szczegolnie na poludniu wloch) oraz jako koraliki.

roslina ta jest toksyczna dla ssakow. szczegolnie duze stezenie niebezpiecznych neurotoksyn i limonoidow wystepuje w owocach. 65 gr owocow w przelozeniu na kilogram doroslego ssaka moze dporowadzic do smierci ktora moze nastapic juz po 24 godzinach. limonoidy podobne do azadirachtin (wystepujacy w blisko spokrewionym "cudownym" gatunku neem azadirachta indica i blokujacy proces przepoczwarzania u owadow) powoduja ze pszczoly i motyle niechetnie zblizaja sie do tych drzew (co utrudnia zapylenie) a drewno i owoce sa odporne na grzybiczne zakazenia i ataki insektow. niemniej jednak niektore ptaki sa w stanie odzywiac sie tymi owocami, co niekiedy powoduje u nich lekki "stan upojenia", a wydalajac nasiona przyczyniaja sie do rozprzestrzeniania sie gatunku.

polska nazwa zwyczajowa to miodła lub melia pospolita, w portugalskim i angielskim nazw zwyczajowach jest cale mnostwo. najpopularniejsze nazwy w portugalii to mélia, amargoseira, conteira lub árvore-dos-rosários (drzewo rozancowe). nazwy angielskie: bead tree (drzewo koralikowe), chinaberry, rosary tree (drzewo rozancowe), white cedar i persian lilac.

juz w przeszlosci lisci uzywano jako naturalnego insektycydu wraz z przechowywanym jedzeniem, a rozcienczonego wywaru z lisci i drewna jako srodka rozkurczowego. dzis ma wiele zastosowan w medycynie.

w wielu miejscach na swiecie gdzie gatunek ten zostal introdukowany posiada dzis status rosliny inwazyjnej.

w lizbonie prawie cala avenida alvares cabral obsadzona jest tymi drzewami, jak i dolna czesc avenida infante santo.

from flickr by _boris

from flickr by Andre Benedito

from flickr by Toujia Elementary School 頭家國小

from flickr by Shigeyama

from flickr by Murfomurf
poslizgnac sie mozna ;)

corynocarpus laevigatus

2008-08-01T10:38:00.009+01:00

corynocarpus laevigatus to endemiczny gatunek pochodzacy z wybrzezy nowej zelandii, zwany nowozelandzkim wawrzynem lub karaka co w jezyku maoryskim oznacza pomaranczowy (odnosi sie do koloru dojrzalych owocow). nazwa zwyczajowa uzywana w portugalii to loureiro-da-nova-zelândia. corynocarpus laevigatus jest drzewem dorastajacym do mniej wiecej 15 m. ktore dosc latwo zidentyfikowac szczegolnie teraz latem, dzieki wyrozniajacym sie zolto-pomaranczowym owocom kszatlu sporych oliwek i ciemnozielonym blyszczacym dosc grubym lisciom. w sprzyjajacych warunkach klimatycznych bardzo latwo mozna wychodowac wlasny egzemplarz bezposrednio z pestki. gorzkawy miazsz dojrzalych owocow jest jadalny, ale pestki zawieraja smiertelnie trujacy alkaloid karakin ktory rozklada sie dopiero pod wplywem promieni UV. na hawajach gdzie corynocarpus laevigatus dobrze sie przyjal uzyskal status szkodnika w zwiazku z trujacymi wlasciwosciami. w nowej zelandii drzewa te sa pod scisla kontrola - usuwa sie je z miejsc w ktorych moga stanowic zagrozenie jak na przyklad place zabaw. w lizbonie egzemplarze tego gatunku mozna obejrzec np. w jardim da estrela.

niewielka rodzina okrytonasiennych corynocarpaceae do ktorej nalezy karaka reprezentowana jest przez zaledwie 5 gatunkow pochodzacych z nowej zelandii, australii i malezji.

from flickr by by jardin.lautaret
zielone niedojrzale jeszcze owoce

from flickr by jakub303

from flickr by andychilton

eriobotrya japonica

2008-07-06T12:08:00.011+01:00

eriobotrya japonica jest najbardziej znanym przedstawicielem rodzaju eriobotrya nalezacym do podrodziny maloideae - jablkowate, z niezwykle waznej rodziny rosaceae - rozowate, w sklad ktorej wchodzi wiele rodzajow drzew i krzewow dajacych owoce jadalne, takich jak np. jablon, grusza, pigwa, sliwa, wisnia, czeresnia, brzoskwinia, migdal, truskawka, malina, etc. oraz roslin ozdobnych - niekwestionowanym liderem bedzie tu roza (rosa) z jej prawie 150 gatunkami i mnostwem odmian.

eriobotrya japonica zwana w polsce niesplikiem lub miszpelnikiem japonskim (czasem tez blednie nieszpulka, co odnosi sie do gatunku mespilus germanica), w krajach anglojezycznych loquat a w portugalii nespereira (na pln. portugalii funkcjonuje tez nazwa magnorio) to wiecznie zielone niewielkie drzewo (do 10m.) pochadzace z poludniowo wschodnich chin. w europie przyjelo sie w rejonie srodziemnomorskim glownie dzieki swoim jadalnym orzezwiajacym owocom (3 do 5 gladkich pestek) ktore spozywa sie na surowo badz przetworzone w postaci dzemow i przecierow. okres kwitnienia przypada zima (drobne biale kwiaty), a owoce pojawiaja sie wiosna. najwiekszym swiatowym producentem nieszpulek (w portugalii owoce nazywa sie nespera) jest japonia gdzie uprawia sie je od ponad 1000 lat. owoce spozywane w duzych ilosciach powoduja lekki efekt sedatywny, a pestki i mlode liscie zawieraja bardzo niewielkie stezenie glikozydow cyjanogennych ktore po spozyciu uwalniaja cyjanki - jednakze czesci te sa gorzkie i praktycznie nie dochodzi do zatruc.

from flickr by carlosoliveirareis

from flickr by FotoosVanRobin

from flickr by Luigi FDV

from flickr by rgrant_97

araucaria bidwillii

2008-07-03T15:55:00.004+01:00

informacje o rodzaju araucariaceae - araukariowate (iglawowate) i rodzinie araucaria znajduja sie przy opisie gatunku araucaria heterophylla.

araucaria bidwillii pochodzi ze wschodniego wybrzeza australii (queensland) i potrafi dorastac do 50m. przez australijskich aborygenow uznawana za swiete drzewo i zwana bunya(-bunya). ma olbrzymie szyszki z jadalnymi nasionami z ktorych aborygeni produkuja make i pieka chleb. spadajace szyszki wielkosci pilki do futbolu i o wadze nawet do 10kg potrafia zabic. gatunek ten bardzo trudno sie rozprzestrzenia i bardzo wolno rosnie. ma bardzo charakterystyczny ksztalt korony. w portugalii zwana araucaria-da-queenslandia.
egzemplarz do podziwiania - jardim ultramar.

from flickr by Michelle & Ralf

from flickr by tanetahi

from flickr by silvae

from flickr by ron gray

from flickr by mom_cu

araucaria heterophylla

2008-06-27T08:44:00.011+01:00

gatunek araucaria heterophylla (znana tez jako a. excelsa) to najczesciej spotykany w portugalii przedstawiciel rodzaju araucaria, nalezacego do wiecznie zielonej iglastej rodziny araucariaceae - araukariowate (iglawowate).

rodzina ta okres chwaly przezywala w jurze i kredzie (od 200 do 65 mln lat temu) kiedy byla jedna z dominujacych rodzin gatunkow drzewiastych na calym globie. wraz z koncem kredy i wyginieciem dinozaurow, araukariowate zniknely z polnocnej polkuli. 41 gatunkow (w 3 rodzajach - araucaria, agathis i wollemia) ktore przetrwaly do dzis, pochodza z poludniowej polkuli i sa zaliczane do flory antarktycznej czyli tej ktora wziela swoj poczatek z poludniowego superkontynentu gondwany [dzisiaj ameryka poludniowa, poludniowa czesc afryki, indie, australia nowa zelandia, nowa kaledonia (az 18 gatunkow araukariowatych pochodzi wlasnie stad) i antarktyda].

rodzaj araucaria to 19 gatunkow, z czego az 13 to endemity z terenow nowej kaledonii. to potezne drzewa dorastajace nawet do 80m a ich nazwa pochodzi prawdopodobnie od indian araukan zamieszkujacych tereny chile na ktorych wystepuja te rosliny i ktorych nasionami zywili sie ci indianie. araukarie maja olbrzymie szyszki ktore moga prekraczac waga 5kg.

araucaria heterophylla jest chyba najslynniejeszym endemitem pochodzacym z wyspy norfolk, bedacej terytorium zaleznym australii (szczycacej sie az 51 endemitami), bo sylwetka mlodej araucaria heterophylla wystepuje nawet na oficjalnej fladze wyspy. araukaria ta dorasta do ok. 65m. i idealnie nadaje sie do obsadzania terenow nadbrzeznych - nie przeszkadzaja jej silne wiatry, sol morska, ani piasek jako podloze. czego nie znosi dobrze to niskie temperatury. nazwa gatunkowa heterophylla oznacza "rozne liscie" co odnosi sie do faktu iz liscie mlodej rosliny roznia sie znacznie od lisci doroslej rosliny. mlode drzewa maja prawie ze idealnie symetryczny stozkowy ksztalt korony ktory wraz z wiekiem staje sie coraz bardziej asymetryczny i chaotyczny. nasiona z jej szyszek sa jadalne. drewna uzywa sie glownie w okretownictwie. polskie nazwy zwyczajowe to araukaria/iglawa wyniosla lub jodelka pokojowa (to tez czesto hodowane rosliny doniczkowe). portugalska nazwa zwyczajowa to araucaria-da-ilha-de-norfolk.

w lizbonie jak i w calej portugalii araukarie tego gatunku mozna spotkac w wielu ogrodach i parkach, w szczegolnosci dzis ogromne juz egzemplarze ktore byly chetnie sadzone w XIX wieku. jeden z pieknych egzemplarzy rosnie np. w jardim tropical.

from flickr by tanetahi
mlode drzewa

from flickr by Eric in SF
mlode drzewo (symetryczna korona)

from flickr by by tree-species
dorosle drzewo wygladajace jak inny gatunek

from flickr by sftrajan

nerium oleander

2008-06-24T20:54:00.009+01:00

nerium oleander to wiecznie zielony niewielki krzew lub czasami male drzewko (do 5 m.) ktorego okres kwitnienia przypada latem. najpopularniejsze odmiany maja biale, rozowe lub jasno fioletowe kwiaty. nalezy do rodziny apocynaceae (toinowate) rozprzestrzenionej glownie w tropikalnym klimacie. wiele z gatunkow tej rodziny to rosliny trujace lub/i o wlasciwosciach leczniczych.

oleander pochodzi z basenu morza srodziemnego i na poludniu europy jest szeroko rozpowszechniony. znany jest glownie dzieki swoim silnie toksycznym wlasciwosciom. zawiera silnie trujacy sok o nadzwyczaj wysokim stezeniu glikozydow stosowanych w leczeniu chorob serca. dla malych dzieci spozycie nawet jednego liscia moze sie okazac smiertelne. do dzis uzywa sie oleandra jako trutka na zwierzeta, glownie szczury. nie jest to roslina polecana w ogrodach i domach (czesto wystepuje jako roslina doniczkowa) gdzie sa male dzieci lub zwierzeta. bardzo latwo sie rozprzestrzenia i trudno go wyplewic, nawet obumarle i wyschniete czesci rosliny sa silnie toksyczne. w niektorych miejscach roslina uznawana za niebezpieczny chwast i tepiona.

portugalskie nazwy zwyczajowe to oleandro, loendro lub aloendro. oleandry bywaja czesto mylone z rododendronami.

from flickr by on the road2006

from flickr by Luigi FDV

from flickr by abeedo

from flickr by Luigi FDV

ligustrum lucidum

2008-06-19T17:22:00.006+01:00

przedstawiciel ekonomicznie cenionej rodziny oleaceae - oliwkowate [znani przedstawiciele to jesion, forsycja, jasmin, oliwka, lilak (czesto mylnie nazywany w polsce bzem)] rozprzestrzenionej na calym swiecie i charakteryzujacej sie naprzeciwleglym (lub rzadziej nakrzyzleglym) rozmieszczeniem lisci. rodzaj ligustrum (ok. 40 gatunkow) znany jest powszechnie poprzez gatunek ligustrum vulgare - to chyba najslynniejszy na swiecie krzew uzywany do tworzenia zywoplotow, w polsce potocznie zwany ligustrem/ligusterem (pospolitym). ligustrum jest trujace dla koni, a pylki sprzyjaja atakom astmy wiec w niekorych czesciach swiata rosliny te sa tepione (np. nowa zelandia).

gatunek ligustrum lucidum wywodzi z chin, korei i japonii i jest wiecznie zielonym drzewem rzadko osiagajacym wiecej niz 10m, chociaz ponoc moze dorastac nawet do 25m. dobrze znosi miejskie zanieczyszczone powietrze i nie przeszkadza mu ani pelne naslonecznienie, ani pelny cien. znosi temperatury nawet do -15 st C. kwitnie na bialo w czerwcu i ma oleiste liscie przez co dosc latwo go rozpoznac. jego owoce sa cenionym przez ptaki przysmakiem, ale dla ludzi sa trujace. w portugalii nazwa zwyczajowa to alfenheiro.

from flickr by by Tony from Sydney

from flickr by naoyuki_ishitsuka

from flickr by forestbloom
jemioluszki cedrowe

from flickr by chuck b.

celtis australis & celtis occidentalis

2008-06-15T14:12:00.020+01:00

celtis australis - wiazowiec poludniowy
[eng.: european hackberry, european nettle tree; pt.: lodao(-bastardo)]

celtis occidentalis - wiazowiec zachodni
[eng.: common / northern hackberry, false elm]

rodzaj celtis to ok. 70 gatunkow zrzucajacych liscie drzew podobnych do wiazow, rozprzestrzenionych na cieplejszych terenach polnocnej polkuli. kiedys rodzaj zaliczany do rodziny ulmaceae - wiazowate, obecnie przeniesiony do rodziny cannabaceae - konopiowate (slynni reprezentanci - konopie i chmiel) w ktorej na ok. 170 gatunkow az 100 nalezy do rodzaju celtis. drzewa sredniej wielkosci, odporne na susze, a ich owoce to czesto jadalne pestkowce.

celtis australis dobrze znosi miejskie zanieczyszczenia, dlugo zyje i jest drzewem chetnie sadzonym w miejscach gdzie inne drzewa sie nie przyjely. potrafi dorastac do 25m. jego liscie przypominaja liscie pokrzywy a jadalne owoce sa podobne do malutkich wisni (duze pestki, malo miazszu - dojrzewaja pod koniec wrzesnia robiac sie prawie czarne). z korzeni robi sie fajki, a drewno sluzy do produkcji roznych instrumentow muzycznych oraz kijow do tradycjnej portugalskiej sztuki walki kijami "jogo-do-pau" pochodzacej z polnocy kraju. ma wiele zastosowan medycznych. jedno z najpopularniejszych w lizbonie drzew - egzemplarze mozna spotkac na prawie kazdej zadrzewionej ulicy lub alei.

celtis occidentalis w lizbonie wystepuje rzadziej (np. praca dom luis I, tuz obok mercado da ribeira) . jest bardzo podobny do gatunku australis. mozna je latwo odroznic dzieki korze - australis ma prawie gladka kore, a u occidentalis jest chropowata i bruzdowata. occidentalis ma tez mniejsze owoce i mniej widoczne. gatunek ten dotasta tez do wiekszych rozmiarow. pochodzi z ameryki polnocnej.

from flickr by egomagher
mlode owoce celtis australis

from flickr by egomagher
celtis australis (widac gladka kore)

from flickr by intheburg
celtis occidentalis - nieco inne niz u australis liscie

from flickr by sambenvie
celtis occidentalis i jego bruzdowata kora

from flickr by Rich & Royal Hue
celtis occidentalis i dojrzale owoce

monstera deliciosa

2008-06-14T21:12:00.012+01:00

monstera deliciosa jest najbardziej znanym gatunkiem rodzaju monstera i jeszcze niedawno byla czesto blednie zaliczana do zblizonego rodzaju philodendron, wiec i polskie panie domu zwaly to popularne doniczkowe pnacze filodendronem.

rodzaj monstera to 22 gatunki okrytonasiennych pochadzace z tropikalnych terenow obu ameryk (glownie lasy deszczowe od meksyku po paname). nazwa rodzaju to lacinskie slowo oznaczajace nienaturalny, dziwny lub/i olbrzymi i odnosi sie do niezwyklych lisci, czesto podziurawionych. rodzaj ten nalezy do rodziny araceae - obrazkowate (ok. 3000 gatunkow). rodzina ta znana jest m.in. dzieki gatunkom o termogenicznych wlasciwosciach (wytwarzanie ciepla). kwiaty wielu innych niz monstera deliciosa gatunkow potrafia sie rozgrzac nawet do 45 st. C przy duzo nizszej temperaturze otoczenia aby zwabic insekty ktore przenosza pylki.

monstera deliciosa charakteryzuje sie duzymi gleboko powcinanymi i podziurawionymi liscmi, korzeniami powietrznymi, duzymi bialymi kwiatami i jadalnymi owocami przypominajacymi w smaku ananasa (niektorzy twierdza tez ze i banana). owoce te mozna kupic na targu mercado dos lavradores w funchal na maderze gdzie sprzedaje sie je pod nazwami: banana ananas i banana prata ale w uzyciu sa jeszcze nazwy: fruto maravilha, fruto delcioso i banana do alberto. co ciekawe pojedynczy owoc dojrzewa progresywnie przez kilka dni i przez te kilka dni nalezy go spozywac - zjadajac po kawalku kazdego dnia. jadalne jest biale kremowe wnetrze. uwaga, owoc powstaje z przekwitniego kwiatu i potrzeba okolo roku aby owoc stal sie jadalny. najpierw owoc zawiera w sobie tyle kwasu szczawiowego ze jest trujacy i potrafi po spozyciu doprowadzic do ostrego palenia w przelyku a nawet poparzenia, krztuszenia i utraty glosu. te same objawy pojawiaja sie po spozyciu jakiejkolwiek innej czesci tej rosliny.

w lizbonie monstera deliciosa wystepuje czesto w ogordach i parkach, szczegolnie w poblizu zrodelek, jeziorek i oczek wodnych np. w jardim da estrela.

nazwa zwyczajowa stosowana w portugalii to costela-de-adao czyli zebro adama. w polsce uzywa sie nazwy monstera dziurawa.

from flickr by geo1971

from flickr by champagne for monkeys

from flickr by Jeremy & Andrea

from flickr by cindytoo

from flickr by vic9000

phytolacca dioica

2008-06-13T10:56:00.013+01:00

mimo ze wyglada jak spore drzewo (dorasta nawet do 20m), drzewem nie jest. phytolacca dioica jest wiecznie zielona bylina. to co wyglada jak pien jest tak naprawde olbrzymia lodyga ktora nie zawiera ligniny a co za tym idzie nie jest drewnem. lodyga jest tak miekka ze da sie ja pokroic zwyklym nozem.

ta ciekawa roslina pochodzi z poludniowoamerykanskich pampas (formacja roslinna zblizona do eurazjatyckich stepow i polnocnoamerykanskich prerii) ktore znajduja sie glownie na terenie argentyny i na niewielkich obszarach brazylii i urugwaju. na terenach z ktorych ta roslina pochodzi nazywana jest "ombu" co w jezyku guarani oznacza cien. geste ulistnienie tej olbrzymiej rosliny daje wspaniale schronienie przed palacym sloncem lub obfitym deszczem dla gauchos przemieszczajacych sie po pampas.

ombu zawiera w sobie trujacy sok (z saponinami i alkaloidami) o nieprzyjemnym zapachu i dzieki temu nie poszukuja go ani zwierzeta roslinozerne ani zadne insekty. nie jest wymagajacym gatunkiem, nie potrzebuje duzo wody i bardzo szybko rosnie, wiec jest czesto wybierana roslina do zadrzewiania terenow miejskich w szczegolnosci na poludniu europy. gatunek ten jest czesto wybierany do formowania drzewek bonsai.

cecha charakterystyczna jest czesto olbrzymi wrecz rozlewajacy sie "pien", i owoce przybierajace forme jagod podobne do owocow morwy (tylko ze znacznie wieksze).

ombu albo bela-sombra (czyli "piekny cien" - nazwa zwyczajowa w portugalii) nalezy do rodziny phytolaccaceae - szkarlatkowate, obecnej w regionach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. najciekawszym z gatunkow nalezacych do rodzaju phytolacca - szkarlatka jest z pewnoscia phytolacca dioica, jedyny gatunek dochodzacych do takich rozmiarow.

chyba najbardziej emblematyczny egzemplarz tego gatunku w lizbonie znajduje sie na alfamie, przy largo do limoerio tuz przy miradouro de santa luzia. to wlasnie to drzewo z ekstremalnie rozrosnietym "pniem" ktore chyba wszyscy zauwazaja.

from flickr by Kikamen

from flickr by fabianlujan
argentynska pampa i ombu na horyzoncie

from flickr by Noches Friend

from flickr by christian.gilli

albizia julibrissin

2008-06-12T21:20:00.011+01:00

niewielkie drzewko ozdobne gubiace liscie na zime, o bardzo szerokiej koronie, ktore moze dorastac nawet do 12m. szybko rosnie - potrafi osiagac przyrost nawet 1m/rok co niestety wplywa na jego duza podatnosc na choroby w pozniejszych latach - dlatego tez zazwyczaj sie je usuwa gdy osiagna ok. 15 lat. pieknie kwitna na przelomie wiosny i lata obsypujac sie kwiatostanami z bialo rozowych niteczek przypominajacych jedwab. sa to drzewa ktore najlepiej sie rozwiaja w pelnym sloncu, dobrze znoszace roznice temperatur. bardzo latwo sie rozprzestrzeniaja, z nasion bez problemu mozna wychodowac wlasny egzemplarz.

albizia julibrissin reprezentuje rodzaj albizia (z rodziny fabaceae - bobowate, charakteryzujacej sie strakowatymi owocami) wywodzacy sie z poludniowej i wschodniej azji, od iranu az po japonie (rosna nawet w himalajach na wysokosciach do 2000m). nazwa rodzaju albizia wywodzi sie od filippo degli albizzi, wlocha ktory w 18 wieku sprowadzil to drzewo do europy. nazwa gatunku - julibrissin wywodzi sie z perskiego slowa "gul-i abrisham" ktore oznacza jedwabisty kwiat. i wlasnie z persja to drzewko jest czesto kojarzone - jego nazwa zwyczajowa to z angielskiego to "persian silk tree". ciekawa cecha tego gatunku to liscie ktore sie lekko "zamykaja" noca i w trakcie deszczu i stad tez w japonii drzewko to nazywane jest spiacym drzewem.

kory uzywa sie do leczenia siniakow i jako srodek przeciwrobaczy. straki wykorzystywane sa jako pasza dla bydla.

w portugalii nazwa zwyczajowa to arvore-da-seda, w polsce zas google wskazuja nastepujace nazwy: jedwabne drzewo, albicja jedwabista i chinskie drzewo szczescia.

kilkanascie tych drzewek mozna zobaczyc np. na largo de santos.

from flickr by strollers

from flickr by chapstickaddict

from flickr by Sandy Austin family

jacaranda mimosaefolia

2008-06-06T19:07:00.026+01:00

chyba najbardziej kojarzone z lizbona drzewa ktore zima zrzucaja liscie a w okolicy maja obsypuja sie pieknymi liliowymi kwiatami. dopiero po opadnieciu kwiatow ktore obficie zasypuja lizbonskie chodniki drzewa te wypuszczaja nowe liscie. jacarandy tego gatunku dorastaja do 15m. maja ciekawe owoce - drewniane owalne i splaszczone "kapsulki". co ciekawe zdarza sie ze kwitna drugi raz w roku, jesienia, jednakze kwitnienie nie jest obfite i nastepuje na ulistnionych drzewach - przez co nie jest tak spektakularne i malo kto je zauwaza. jest to bardzo popularny gatunek wybierany do obsadzania alei i ulic w miastach o cieplym klimacie (chociaz dorosle egzemplarze sa w stanie zniesc temperatury nawet do -7 st.C) wiec te piekne drzewa mozna spotkac w wielu miastach na wszystkich kontynentach.

rodzaj jacaranda pochodzi z ameryki poludniowej i jest reprezentowany przez okolo 50 gatunkow. zalicza sie do rodziny bignoniaceae - bignoniowate (okolo 700 gatunkow w oklo 100 rodzajach) ktora jest dobrze znana dzieki drzewom ozdobnym o duzych kolorowych kwiatach. bardzo aromatyczne drewno tego rodzaju jest cennionym materialem do produkcji mebli. nazwa jacaranda wywodzi sie z jezyka indian guarani zamieszkujacych brazylie, paragwaj i argentyne (kraje z terenu ktorych pochodzi ten rodzaj) i oznacza "twarde drewno". mimosaefolia mozna przetlumaczyc jako mimozolistna co odnosi sie do rodziny mimosaceae - mimozowate, roslin o charakterystycznych lisciach jak np. u akacji ktora do tej rodziny nalezy.

a teraz kilka ciekawostek zwiazanych z tym pieknym drzewem: pretoria w RPA dzieki olbrzymiej ilosci tych drzew (zasadzonych z nasion przywiezionych z brazylii) nazywana jest jacaranda city (jakarandastad w jez. afrikaans), a w australii spiewa sie nawet kolende w ktorej pojawia sie nastepujacy tekst: "when the bloom of the jacaranda tree is here, christmas time is near". ekstrakt z jacarandy ma silniejsze dzialanie antybakteryjne wobec np. escherichia coli niz siarczan gentamycyny, popularny antybiotyk.

from flickr by Jose Ferreira Jr.

from flickr by jakub303

from flickr by peregrin@

from flickr by 'hold on'

from flickr by Jose Ferreira Jr.

from flickr by Liv & Rich

sequoia sempervirens

2008-06-05T10:24:00.011+01:00

iglaste drzewo pochadzace z zachodniego wybrzeza USA dorastajace nawet do 100 metrow i dozywajace nawet 2000 lat! srednica pnia sekwoji rosnacej w naturalnym srodowisku moze dojsc do 9 metrow!

sequoia sempervirens jest jedynym gatunkiem rodzaju sequoia nalezacego do rodziny wiecznie zielonych cupressaceae - cyprysowate (zaledwie 150 gatunkow w 30 rodzajach)reprezentowanego w polsce tylko przez gatunki z rodzaju juniperus - jalowiec. Do rodziny tej, po ostatnich badanich zaliczono tez 9 rodzajow z dotychczasowej rodziny taxodiaceae - cyprysnikowate, ktora zostala uznana za podrodzine rodziny cupressaceae.

nazwa sekwoja jest tez uzywana w odniesieniu do dwoch innych gatunkow z cupressaceae a mianowicie sequoiadendron giganteum - mamutowiec olbrzymi i metasequoia glyptostroboides - metasekwoja chinska.

w lizbonie piekna sequoia sempervirens rosnie w samym centrum campo de ourique, na samym srodku jardim da parada i jest zakwalifikowana jako obiekt interesu publicznego.

from flickr by ingrrrrrid

from flickr by flick_r_me

from flickr by J-Fish

tipuana tipu

2008-06-04T19:32:00.012+01:00

rodzaj tipuana nalezy do podrodziny faboideae (przedstawiciele np.: soja, fasola) z bogato reprezentowanej na obu polkulach (18 tys. gatunkow) rodziny fabaceae - bobowate, chrakteryzujacej sie strakowatymi owocami.

nazwa tipuana pochodzi od nazwy boliwijskiej trzeki tipuani z ktorej doliny pochadza te drzewa. zreszta w jezyku angielskim dzrzewo to okreslane jest jako "pride of bolivia".

gatunek tipuana tipu to gubiace zima liscie szybko rosnace drzewo potrafiace przy stalym dostepie do wody dorastac do 30m. kwitnie wiosna obsypujac sie zoltymi kwiatami. jest czesto wybieranym drzewem do obsadzania miast o goracym klimacie gdyz z racji na geste ulistnienie dostarcza cenionego cienia. ma dobrej jakosci lekko rozowawe drewno (stad tez inna nazwa zwyczajowa tipuany - rosewood). w australii ma statut gatunku inwazyjnego i zagrazajacego naturalnemu ekosystemowi - bardzo szybka sie rozprzestrzenia (owoce maja forme skrzydlakow - z pomoca wiatru moga sie szybko rozprzestrzeniac), znosi tempertaury do -7 st. C, pobiera ogromne ilosci wody zagrazajac roslinom w sasiedztwie. przy niedoborze wody rozwija plytkie korzenie ktore czesto niszcza chodniki.

spory egzemplarz tego drzewa zakwalifikowany jako obiekt interesu publicznego mozna zobaczyc w jardim 9 de abril czyli tuz przy glownym wejsciu do museu nacional de arte antiga przy rua janelas verdes (razem z brachychiton populneus). tipuane latwo mozna rozpoznac po skrzydlakach przypominajacych skrzydlaki klonu, po lisciach przypominajacych akacje i po zoltych obfitych kwiatach.

from flickr by priklady

from flickr by Amethist

from flickr by priklady
wyschniete skrzydlaki gotowe do lotu, tipuany obsypuja sie ich mnostwem

from flickr by priklady
mlode, male drzewko

brachychiton populneus

2008-06-03T21:55:00.012+01:00

przedstawiciel tropikalnej rodziny sterculiaceae - zatwarowate, niewystepujacej w polsce. najbardziej znanymi przedstawicielami sa cola acuminata czyli po prostu kola ktorej orzechy zawierajace kofeine sluza do produkcji coca-coli oraz theobroma cacao czyli kakaowiec wlasciwy z ktorego owocow uzyskuje sie kakao.

[wedlug ostatnich badan sterculiaceae powinna byc zakwalifikowana jako podrodzina w rodzinie malvaceae - slazowate (malwowate) jednakze nie zostalo to jeszcze do konca zdefiniowane.]

rodzaj brachychiton to 31 gatunkow drzew z australii (30) i nowej gwinei (1) okreslanych przez aborygenow i znanych pod nazwa "kurrajong" co doslownie tlumaczac oznacza "drzewo dajace wlokno".

brachychiton populneus pochodzi z australii, w ktorej zachodniej czesci stal sie nawet gatunkiem inwazyjnym. osiaga do 15 m. i jest wiecznie zielonym drzewem (jednakze mogacym zrzucic liscie przed kwitnieniem) kwitnacym w okolicy maja. jego szeroki pien z miekkiego gabczastego drewna zawiera wiele wody i jest uzywany jako jej zrodlo w trakcie suszy. australijscy aborygeni jedza jego nasiona po upieczeniu a z kory produkuja liny.

w portugalii znany jest pod nazwa braquiquito, a w polsce spotkalem sie z nazwa stulecian topololistny. topololistny bierze sie od populneus (rodzaj populus to topole) i rzeczywiscie liscie brachychiton populneus przypominaja liscie topoli.

w lizbonie piekny egzemplarz tego drzewa zakwalifikowany jako obiekt interesu publicznego mozna zobaczyc w jardim 9 de abril czyli tuz przy glownym wejsciu do museu nacional de arte antiga przy rua janelas verdes. w jardim da estrela, ultramar i w o ogrodzie botanicznym rowniez jest kilka brachychiton populneus.

from flickr by capreolus

from flickr by didymochlaena

from flickr by priklady
mlody, niewielki egzemplarz

grevillea robusta

2008-06-02T20:33:00.018+01:00

pochodzi ze wschodniego wybrzeza australii i jest najwiekszym przedstawicielem rodzaju grevillea nalezacego do rodziny proteaceae - srebrnikowate (zazwyczaj spod lisci jest srebrzysty). jest szybkorosnacym wiecznie zielonym drzewem dochdzacym do 35 metrow o zazwyczaj piramidalnej koronie i efektownych zoltych kwiatach (15cm obfite kwiatostany) ktore pojawiaja sie w okolicy maja. inne gatunki tego rodzaju maja czerwone, rozowe, biale lub pomaranczowe kwiaty. grevillea robusta dobrze znosi upaly i brak wody wiec w lizbonie przyjela sie dobrze - mozna ja spotkac praktycznie na w kazdej czesci miasta jak i oczywiscie w moim ulubionym jardim da estrela. charakteryzuje sie tez wysokiej jakosci drewnem o nadzwyczaj gladkiej strukturze i dzieki temu nazwa zwyczajowa stosowana przez anglosasow to silky oak (z debem jednakze nie ma nic wspolnego, prawdopodobnie jest to odniesienie do wielkosci drzewa). polska nazwa to wg. google grewilla mocna.

from flickr by Sofocador
mlody egzemplarz, wiekszosc grevillea robusta w lizbonie sa 2, 3 razy wieksze.

from flickr by Tatters :)

from flickr by MichelDignand

dombeya ×cayeuxii

2008-06-01T20:10:00.020+01:00

portugalska krzyzowka rodem z afryki

ta hybryda zostala stworzona na poczatku 20 wieku prawdopodobnie z polaczenia dombeya burgessiae (biale kwiaty, kwitnie na wiosne) i dombeya wallichii (rozowe kwiaty, kwitnie zima). autorem krzyzowki byl p.o. dyrektora lizbonskiego ogrodu botanicznego francuz henri cayeaux.

rodzaj dombeya to okolo 200 gatunkow nalezacych do rodziny malvaceae - slazowatych (malwowate). wiekszosc z nich pochodzi z afryki (glownie madagaskar i wschodnia afryka), jak i te dwa z ktorych powstala krzyzowka cayeuxii. drzewa zazwyczaj nie gubia swoich duzych lisci, moga osiagac do 7 metrow, chociaz wiekszosc z tych obecnych w lizbonie nie przekracza 4. poza ogrodem botanicznym, mozna te drzewa znalezc w jardim da estrela i jardim ultramar. co nadaje temu drzewu wyjatkowy charakter to dlugo po przekwitnieciu utrzymujace sie uschniete kwiatostany o brazowym zabarwieniu.

dombeya wallichii (zwana tez tropikalna hortensja - nie trudno sie domyslic dlaczego lub bozonarodzeniowa roza gdyz zaczyna kwitnac pod koniec grudnia) i dombeya ×cayeuxii bywaja czesto mylone gdyz sa prawie identyczne.

from flickr by contemplar
dombeya ×cayeuxii

from flickr by priklady
dombeya wallichii

from flickr by Andre Benedito
dombeya wallichii

from flickr by Andre Benedito
dombeya wallichii